Hangi taleplerde başvuru gerekir?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi; kanun, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı, tazminat ve işe iade davaları için arabuluculuğa başvuruyu dava şartı sayar. Ücret, kıdem veya ihbar tazminatı, fazla çalışma ve kullanılmayan yıllık izin ücreti gibi talepler bu çerçevede değerlendirilebilir.
Bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da düzenlemenin kapsamındadır. 7445 sayılı Kanun ile getirilen değişiklikler, eski tarihli makale ve kararların bugünkü başvurulara uygulanmasında ayrıca dikkate alınmalıdır.
İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları, 3. maddenin 3. fıkrasındaki istisnadır. İş mahkemesinin görevli olduğu her dava için aynı başvuru koşulunun bulunduğu varsayılmamalıdır.
Nereye başvurulur, süreç ne kadar sürer?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Birden çok karşı taraf varsa bunlardan birinin yerleşim yeri esas alınabilir. Büro bulunmayan yerlerde başvuruyu görevlendirilen yazı işleri müdürlüğü alır.
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süreyi en fazla bir hafta uzatabilir. Başvuru ile son tutanak arasında zamanaşımının durması ve hak düşürücü sürelerin işlememesi, sonuçlandırma süresinden ayrı bir düzenlemedir.
İşe iadede bir ay ve iki hafta ayrımı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 20. maddesi uyarınca işe iade talebiyle arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılabilir. Bu iki haftalık süre, bütün işçilik alacaklarına uygulanabilecek genel bir süre değildir.
Fesih bildirimi, tebliğ tarihi ve talep türü birlikte kontrol edilmelidir. İşe iade hakkının diğer koşulları da ayrıca değerlendirilir; süresinde başvuru yapılmış olması tek başına işe iade sonucunu sağlamaz.
Anlaşma metnini somutlaştırın
Görüşme hazırlığında çalışma tarihleri, bordrolar, banka ödemeleri ve izin kayıtları yararlı olabilir. Her talebin dönemi, net veya brüt tutarı, ödeme günü, faiz ve kesintiler açıkça konuşulmalıdır. Bir toplam tutarın hangi kalemleri karşıladığının yazılması, anlaşmanın kapsamını anlaşılır kılar.
İşe başlatma konusunda anlaşılırsa İş Kanunu’nun 21. maddesindeki işe başlatma tarihi, ücret ve diğer hakların parasal tutarı ile işe başlatılmama hâlindeki tazminat tutarı belirlenmelidir. Asıl işveren ve alt işveren ilişkisi bulunan işe iade görüşmelerinde ise anlaşma için her iki işverenin birlikte katılımı ve birbirine uygun iradeleri aranır.